Trang chủ > Xã hội > Hà Nội như… cái chợ hỗn mang?

Hà Nội như… cái chợ hỗn mang?

Văn hóa của một cộng đồng, một vùng miền là thiết chế hay những qui định và được thể hiện thông qua cá nhân. Mỗi hành động của cá nhân đều là thông điệp của cộng đồng, mang bản sắc của cộng đồng ấy.

Có lẽ từ rất lâu danh xưng Hà Nội thanh lịch, “Dẫu thơm cũng thể hoa lài, dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An” đã bị lãng quên, bị chôn vùi theo quá khứ. Còn đâu cách ứng xử văn hóa thưa gửi, dạ vâng, hay xin lỗi của mỗi người khi ra đường. Nói đến Hà Nội nhiều người đã phải thốt lên: Như một cái chợ hỗn mang. Thôi thì “trăm thứ bà rằn” của các vùng miền đều tập trung về cả. Từ nét ăn nét ở, cách xưng hô, nào cái hay cái dở, tất tần tật cũng đều… có mặt.

Chuyện buồn văn hóa

Một người bạn trong TP Hồ Chí Minh ra thăm Hà Nội thắc mắc, sao bao nhiêu năm sống trong môi trường “tiên học lễ, hậu học văn” mà cách xưng hô biến đổi nhanh chóng là vậy. Câu: Thưa bố mẹ… nay là của hiếm. Trong Huế hay TP Hồ Chí Minh câu đó vẫn còn hiển hiện trong đời sống thường nhật.

Đó là các cháu nhỏ còn người lớn thì sao? Cứ vào chợ thì sẽ thấy. Chợ chính là khuôn mặt văn hóa đặc trưng của từng vùng miền. Từ sản vật, cách bài trí đến giao tiếp qua lời ăn tiếng nói. Rồi cách chào bán, thưa gửi hiện rất rõ. Câu “vui lòng khách đến, vừa lòng khách đi” chắc lâu rồi cũng không còn đất để tồn tại ở Thủ đô “hoa lệ”.

Người ta có thể chửi sa sả khi khách xem hàng, mặc cả mà không mua, nhất là vào buổi sáng khi mới bắt đầu bán hàng. Người bán hàng cho đó là xui xẻo và ngay trước mặt khách, họ hậm hực, sưng sỉa mặt mày, thậm chí ngang nhiên “đốt vía” khách để xua đi cái mà họ cho là rủi ro, ế ẩm.

Tôi có một cô bạn thời học phổ thông lần đầu được mời ra thăm Hà Nội. Háo hức mong chờ, nhưng vừa bước chân “ra” Hà Nội, cô co rúm và sợ phát khiếp. Chả là vừa xuống bến bến xe Giáp Bát, một đám người xúm quanh chèo kéo, kẻ lôi ngược, người lôi xuôi, giành giật. Chân ướt chân ráo mới ra, thấy cảnh đó cô toát hết cả mồ hôi. May mà người nhà đến đón kịp, chứ chậm một tý không biết cái vòng người đó hành cô như thế nào nữa.

Rồi cảnh chen chúc ở bệnh viện, cảnh bị kẹt xe giữa đường hay bị cảnh sát bắt vì những lý do trời ơi… thì phải sợ đến già, bị một lần là… khiếp.

Tôi đã từng bị móc túi tại một bệnh viện lớn nhất nước, Bệnh viện 108. Chả là xếp hàng khám bệnh, người thì đông như kiến, xếp hàng hàng tiếng đồng hồ, khi đến lượt mình vừa rút tay ra khỏi túi để lấy giấy tờ thì cũng là lúc một cánh tay khác đã thế vào nhẹ tựa lông hồng, nhoằng cái là chiếc điện thoại không cánh mà bay. Rồi chuyện phải ăn chực nằm chờ với bao nhiêu thứ nhiêu khê khi khám và điều trị.

Rất nhiều những hành vi thiếu văn hóa trong xử sự nơi công cộng, ở bến tàu xe, trong các lễ hội văn hóa, trong giao tiếp từ lời ăn tiếng nói, cách xử sự giữa người với người hàng ngày đến văn hóa giao thông…, từ lâu đã tích tụ thành những thói hư tật xấu, làm cho Hà Nội kém đi phần hấp dẫn trong cái nhìn của bạn bè xa gần khi có dịp đặt chân lên đất Thủ đô.

Chợ chính là khuôn mặt văn hóa đặc trưng của từng vùng miền. Ảnh minh họa

Nội lực đẩy lùi ngoại lai

Có người cho rằng những điều như trên bây giờ vùng miền nào chả có, chính cái xô bồ của các vùng miền nay có điều kiện du nhập vào Thủ đô. Hà Nội là cái túi, là nơi chứa tất cả. Nói như vậy cũng không hẳn đúng mà là do “bản sắc” văn hóa của Hà Nội không đủ mạnh để chống lại các thứ phản văn hóa hay những thứ văn hóa “ngoại lai” khác, không phải của mình.

Chúng ta đã có kinh nghiệm lịch sử của dân tộc về giữ gìn bản sắc văn hóa. Dân tộc ta bị đô hộ hàng ngàn năm. Bọn xâm lược phương Bắc chủ trương đồng hóa hay xóa bỏ văn hóa Lạc Việt, song trải qua “ngàn năm ta vẫn là ta”. Vẫn “núi sông bờ cõi đã chia, phong tục Bắc – Nam cũng khác”.

Đó chính là sức mạnh của yếu tố nội lực, cái thiết chế hay bản sắc văn hóa dân tộc trường tồn.

Tại sao Hà Nội, những yếu tố văn hóa tích cực bị vượt bỏ? Câu trả lời là thiết chế chưa đủ mạnh để bảo vệ, để chống lại các thứ văn hóa “ngoại lai” không phù hợp? Nói một cách cụ thể, chính là môi trường văn hóa của Hà Nội không đủ mạnh. Trong đó luật tục thể hiện bản sắc riêng nay đã không chi phối, không “đồng hóa” được các yếu tố phi văn hóa khác nhau xâm nhập vào.

Sự yếu thế đó thể hiện ở sự dung chứa, sống chung và đôi khi thất thế.

Trước kia văn hóa mang bản sắc của người Hà Nội đã làm được điều đó, dù luôn mang yếu tố “mở”. Cái thiết chế đó đã loại bỏ được những yếu tố không phù hợp, trái với truyền thống, chỉ tiếp thu, tiếp nhận những cái hay, cái tinh hoa của các vùng miền.

Đồng thời tự nó nhân lên làm giàu cho mình bằng những vốn văn hóa đa dạng trở thành một nét văn hóa đẹp không tạp nham, hòa nhập nhưng không hòa tan ấy. Chúng ta thấy văn hóa của “ba sáu phố phường xưa” là một sự kết tinh như vậy. Mỗi một khu phố có nét tinh tế của một làng nghề mà mình mang đến nhưng hòa đồng trong nét đẹp người Hà Nội kinh kỳ.

Văn hóa thực chất là “người” là bản chất con người. Nếu như con người là “tổng hòa các mối quan hệ xã hội” thì sự “tổng hòa” ấy là kết tinh của văn hóa. Con người  muốn tồn tại phải ăn, ở mặc rồi mới nghĩ đến làm chính trị… Chính cái sự ăn ở mang tính bản năng của loài vật nhưng ở người lại là biểu hiện của văn hóa.

Rất nhiều những hành vi thiếu văn hóa trong xử sự nơi công cộng, ở bến tàu xe, trong các lễ hội văn hóa, trong giao tiếp từ lời ăn tiếng nói, cách xử sự giữa người với người hàng ngày đến văn hóa giao thông…, từ lâu đã tích tụ thành những thói hư tật xấu, làm cho Hà Nội kém đi phần hấp dẫn trong cái nhìn của bạn bè xa gần khi có dịp đặt chân lên đất Thủ đô.

Dẫu mâm cao cỗ đầy cũng phải có “lời mời cao hơn mâm cỗ” hay “miếng ăn là miếng nhục”. Như vậy từ ăn ở, đến đi lại và cao hơn là trong các mối quan hệ đã mang đậm yếu tố xã hội và đấy chính là văn hóa.

Văn hóa của một cộng đồng, một vùng miền là thiết chế hay những qui định và được thể hiện thông qua cá nhân. Mỗi hành động của cá nhân đều là thông điệp của cộng đồng, mang bản sắc của cộng đồng ấy. Hà Nội từ ngàn xưa, mỗi cá nhân đều đã mang thông điệp của cả cộng đồng, đó là nếp sống, cách ứng xử “hào hoa, thanh lịch”.

Nhưng trong vài chục năm qua, cái hào hoa thanh lịch, thứ văn hóa đặc trưng của mỗi một vùng miền mà Nguyễn Bính từng ví von là “hương đồng gió nội” ấy đã “bay đi ít nhiều”, nếu như không muốn nói là… bay đi hết. Và đã có tiếng kêu cứu cần giữ lấy văn hóa người Hà Nội.

Vừa qua Quốc hội đã thông qua “Luật Thủ đô”. Đó chính là cơ sở để Hà Nội có điều kiện vun đắp, xây dựng và hồi sinh những nếp sống văn hóa đặc trưng tốt đẹp. Tất nhiên đây không phải là “đôi đũa thần” có thể thay đổi trong ngày một ngày hai, mà phải bằng sự nỗ lực chung tay của cả nước nhất là nhân dân Thủ đô.

Hà Nội từ lâu có ý tưởng đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, đó chính là ý tưởng tốt. Văn hóa không thể từ trên trời rơi xuống mà phải bắt đầu xây dựng từ con người, từ cơ sở.

Song thời gian qua, cũng giống như một vài địa phương, Hà Nội nặng về làm phong trào mà ít đi vào thực chất. Gắn biển “gia đình văn hóa”, “khu phố văn hóa” trở thành hình thức không cần thiết.

Nói đến văn hóa như trên đã nói, là xây dựng con người là làm phong phú “tính người”. Như vậy phải có biện pháp đồng bộ, từ gia đình, nhà trường, các đoàn thể tổ chức xã hội và nhất là các qui định luật pháp.

Xây dựng một hành vi văn hóa không chỉ giáo dục, tuyên truyền mà cần có chế tài. Chúng ta không chỉ nhắc nhở trong các lễ hội hoa, lễ hội văn hóa mà dứt khoát đi kèm các chế tài xử lý. Một xã hội nghiêm là xã hội có đầy đủ chế tài qui định và xử phạt mọi hành vi của con người, đồng thời các cơ quan chức năng phải tuân thủ nghiêm minh việc giám sát để có biện pháp xử lý.

Mọi thói quen của con người phải trải qua quá trình đi từ những qui định, chế tài, dần dần bằng tuyên truyền giáo dục thuyết phục và lặp đi lặp lại sẽ trở thành hành vi tự giác. Đây quá trình lâu dài phức tạp song không thể không tiến hành nếu như muốn vun trồng những nếp sống tốt đẹp.

Nguyễn Đăng Tấn

(TVN)

.

Advertisements
Chuyên mục:Xã hội
  1. Trùng Dương
    18/12/2012 lúc 11:10

    Người thanh lịch của HN đã qua đời cả rồi, lớp con cháu sau này thừa hưởng chế độ giáo dục của bác và đảng nên phải thích nghi với cuộc sống, thanh lịch mà bụng đói, trời rét không có áo quần đủ ấm nên ngày càng sãn sinh ra cái văn hoá chợ búa hổn mang hiện nay. Buồn thay, lắng nghe bài hát của nhạc sỉ Hoàng Dương để thấy lòng trầm lắng mà Nhớ về Hà Nội ngày xưa cũ.

  1. No trackbacks yet.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: